ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދިގު ތާރީޚުގައި ޤައުމުގެ މިނިވަންކަމާއި ސިޔާދަތަށް ކުރިމަތިވި އެންމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުމަކީ 16 ވަނަ ޤަރުނުގައި ޕޯރޗްގީޒުން ރާއްޖެ ހިފައި، ހިންގި އަނިޔާވެރި ވެރިކަމެވެ. މިއީ ދިވެހި އުންމަތުގެ މިނިވަންކަން ގެއްލި، ދީނާއި ޤައުމިއްޔަތަށް ނުރައްކާވި އަނދިރި ޞަފްޙާއެކެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ ހަމައެއާއެކު ދިވެހި ދަރިންގެ ހިތްވަރާއި ޤުރުބާނީގެ އެންމެ ފަޚުރުވެރި ބާބުވެސް މެއެވެ.

ޕޯރޗްގީޒުން ރާއްޖެއަށް އައުން

16 ވަނަ ޤަރުނަކީ ޔޫރަޕްގެ އިސްތިޢުމާރީ ބާރުތައް، ޚާއްޞަކޮށް ޕޯރޗްގީޒުން އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ވިޔަފާރީގެ މަގުތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ފައިވިއްދި ދުވަސްވަރެކެވެ. ރާއްޖޭގެ މުހިންމު ޖިއޮގްރަފީ ސަރަޙައްދާއި، ކަނޑުމަގުގެ ވިޔަފާރީގެ މަރުކަޒަކަށް ރާއްޖެ ވުމުން ޕޯރޗްގީޒުންގެ ލޯ ރާއްޖެއަށް އެޅުނެވެ. މީގެއިތުރުން އެދުވަސްވަރު ދިވެހި ދައުލަތުގެ އެތެރޭގެ ސިޔާސީ ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ފައިދާ ނަގައި، ރާއްޖޭގެ ވެރިކަމަށް އަތްގަދަކުރަން އެމީހުން ފުރުޞަތު ހޯދިއެވެ.

 އަލީ ރަސްގެފާނުގެ ޝަހީދުވުން

މީލާދީން 1558 ވަނަ އަހަރު، ޕޯރޗްގީޒުންގެ ލަޝްކަރެއް މާލެއަށް އަރައި ދިން ވަރުގަދަ ހަމަލާގައި، އޭރުގެ ރަސްގެފާނު އައްސުލްޠާން ޢަލީ (ހަވަނަ) ނުވަތަ މަޝްހޫރު ޢަލީ ރަސްގެފާނު ވަނީ ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނަށް ނުކުމެވަޑައިގެން، ދީނާއި ޤައުމުގެ ދިފާޢުގައި ހަނގުރާމަކުރައްވައި ޝަހީދުވެފައެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ޤުރުބާނީ ވެގެންދިޔައީ ދިވެހި ޤައުމީ ޖިހާދުގެ ބިންގަލަށެވެ. ޢަލީ ރަސްގެފާނު ޝަހީދުވުމާ ގުޅިގެން މާލެ ޕޯރޗްގީޒުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގޮސް، އަންދިރި އަންދިރިންގެ ވެރިކަން ފެށުނެވެ.

15 އަހަރުގެ އަނދިރި ވެރިކަން

ޕޯރޗްގީޒުން ރާއްޖޭގައި ކުރި 15 އަހަރާއި 6 މަސްދުވަހުގެ ވެރިކަމަކީ ދިވެހިން ދުށް އެންމެ ހިތްދަތި ދުވަސްވަރެވެ. ދިވެހިންގެ އިސްލާމީ އަޤީދާ ފުނޑުފުނޑުކޮށްލުމަށް މަސައްކަތްކޮށް، ގަދަކަމުން ދީން ބަދަލުކުރުވުމާއި، މިސްކިތްތައް ޚަރާބުކުރުމާއި، ރައްޔިތުންގެ މުދާ ފޭރުން އިންތިހާއަށް ދިޔައެވެ. ދިވެހިން ތިބީ ބިރުވެރިކަމާއި ނިކަމެތިކަމުގެ ތެރޭގައެވެ.

 ކަޅުއޮށްފުންމި އަދި އުތީމު ބަޠަލުންގެ ޖިހާދު

މި އަނިޔާވެރިކަމުން ޤައުމު ސަލާމަތްކުރުމުގެ މަތިވެރި ޖިހާދު ފެއްޓެވީ ތިލަދުންމަތީ އުތީމު ޙުސައިން ޚަޠީބު ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނާއި، އެމަނިކުފާނުގެ އަޚުން ކަމުގައިވާ ޢަލީ ތަކުރުފާނާއި ޙަސަން ތަކުރުފާނެވެ. މީގެއިތުރުން ދުވާފަރު ދަންޑެހެލާއި ޢަލީ ޙާޖީ އަދި ޙަސަން ޙާޖީ ފަދަ އިޚްލާޞްތެރި ބޭފުޅުން މި ޖިހާދުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.

އެބޭފުޅުން ބިނާކުރެއްވި ހަލުވި، އަދި ފަންނީ ގޮތުން ފުރިހަމަ "ކަޅުއޮށްފުންމި" ނަމަކަށް ކިޔާ އޮޑީގައި ދަންވަރު ރަށްރަށަށް އަރައި ޕޯރޗްގީޒުންނަށް ހަމަލާދީ، އިރުއަރަންވާއިރަށް ފިލައިވަޑައިގަންނަވާ އުކުޅަކީ ޕޯރޗްގީޒުން ބިރުން ސިހުނު ކަމެކެވެ. މިއީ ދިވެހި ތާރީޚުގައި ފެނިގެންދިޔަ އެންމެ މޮޅު އަސްކަރީ ޙިކުމަތް ޢަމަލީ ގޮތުން ދެއްކެވި ހަނގުރާމައެވެ.

### މިނިވަންކަމުގެ ފަތިސް

މާތް ﷲ ގެ ވާގިފުޅާއެކު، ހިޖުރައިން 981 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލްއައްވަލް މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ، މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނާއި އެމަނިކުފާނުގެ ލަޝްކަރު މާލެއަށް އަރައި އަންދިރި އަންދިރިން މަރާލައި، ޕޯރޗްގީޒުންގެ ބާރު މުޅިން ކަނޑުވާލިއެވެ. މި ތާރީޚީ ކާމިޔާބީއާއެކު ރާއްޖެއަށް އަލުން މިނިވަންކަން ލިބިގެންދިޔައެވެ. މި ދުވަސް މިއަދުވެސް ދިވެހިން ފާހަގަކުރަނީ "ޤައުމީ ދުވަސް" ގެ ގޮތުގައެވެ.

### ޢިބުރަތް

ޕޯރޗްގީޒުންގެ އިސްތިޢުމާރާއި އޭގެ ދެކޮޅަށް ކުރެވުނު ޖިހާދުން ލިބޭ އެންމެ ބޮޑު ފިލާވަޅަކީ، ކިތަންމެ ކުޑަ ޤައުމެއް ނަމަވެސް އެއްބައިވަންތަކަމާއި، ވަރުގަދަ ޢަޒުމާއި، އިޚްލާޞްތެރި ވެރިން ތިބެއްޖެނަމަ ކޮންމެފަދަ ބާރުގަދަ ދުޝްމަނެއްގެ މައްޗަށްވެސް ނަޞްރު ހޯދިދާނެ ކަމެވެ.