ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދިގު ތާރީޚުގައި ހިނގައިދިޔަ އެންމެ މުހިންމު އަދި އެންމެ ބޮޑު އިންގިލާބަކީ މީލާދީން 1153 (ހިޖުރައިން 548) ވަނަ އަހަރު ދިވެހިން ބުދުދީން ދޫކޮށް މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީން ޚިޔާރުކުރި ތާރީޚީ ހާދިސާއެވެ. މި މަތިވެރި ހިދާޔަތާ ގުޅިފައިވާ އެންމެ މަޝްހޫރު އަދި ކުލަގަދަ ރިވާޔަތަކީ "ރަންނާމާރި" ނަމަކަށް ކިޔުނު ކަނޑުފޭރޭ ބިރުވެރި ސޫފީގެ ވާހަކައާއި، މަޣުރިބުކަރައިގެ ޢިލްމުވެރިޔާ އަބުލް ބަރަކާތު ޔޫސުފުލް ބަރުބަރީގެ ހިތްވަރުގަދަ ޢަމަލެވެ.
ރިވާޔަތްތަކުގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި، އެޒަމާނުގައި ކޮންމެ ހަނދުވަރު މަހެއްގެ ނިމުމުގައި ކަނޑުގެ އަނދިރި ފުންމިނުން އަރާ ބިރުވެރި ޖިންނިއެއް ނުވަތަ ސޫފިއެއް މާލޭގެ އިރުމަތީ ފަރާތުގައި ހުންނަ ބުދުފައްޅިއަށް އާދެއެވެ. މި ސޫފީގެ ނުބައިކަމުން ރައްކާތެރިވުމަށްޓަކައި، ކޮންމެ މަހަކުވެސް ކޮންމެވެސް ޢާއިލާއެއްގެ ޅަފުރައިގެ އަންހެން ކުއްޖަކު ޤުރުބާން ކުރަން ޖެހެއެވެ. އެ ރޭ އެކުއްޖާ ފައްޅީގައި ބައިންދާފައި އަންނައިރު، އަނެއް ދުވަހުގެ ހެނދުނު ފެންނަނީ އެކުއްޖާ މަރުވެފައި އޮންނަ ހިތާމަވެރި މަންޒަރެވެ. މި ބިރުވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި ރައްޔިތުން ދިރިއުޅެމުން ދިޔައީ ނިމުމެއް ނެތް ބިރުވެރިކަމާއި ހިތާމައިގެ ތެރޭގައެވެ.
މި ހިތްދަތި ދަނޑިވަޅުގައި، މާތްﷲ ގެ އިރާދަފުޅާއެކު ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރެއްވީ މަޣުރިބުކަރައިގެ (މޮރޮކޯގެ) ސައްޔާޙެއް އަދި ޢިލްމުވެރިއެއް ކަމުގައިވާ އަބުލް ބަރަކާތު ޔޫސުފުލް ބަރުބަރީއެވެ. އެކަލޭގެފާނު މާލޭގައި ހުންނެވި ގޭގެ މުސްކުޅި އަންހެންމީހާގެ ހަމައެކަނި ހުރި ދަރިފުޅު، އެ މަހުގެ ޤުރުބާނީއަށް ނެގުމުން އެ ޢާއިލާއަށް ލިބުނު ފުން ހިތާމަ ފެނިވަޑައިގެން އަބުލް ބަރަކާތު އިސްނެންގެވިއެވެ. އަދި އަންހެން ކުއްޖާގެ ބަދަލުގައި ފައްޅިއަށް ވަޑައިގަތުމަށް ނިންމެވިއެވެ.
އެރޭގެ އަނދިރިކަމުގެ ތެރޭގައި އަބުލް ބަރަކާތު ބުދުފައްޅީގައި އިށީނދެވަޑައިގެން، އެއްވެސް ބިރެއްނެތި ކީރިތި ޤުރުއާން ތިލާވަތު ކުރައްވަން ފެއްޓެވިއެވެ. ރަންނާމާރި އައިސް ފައްޅިއާ ކައިރިވި ނަމަވެސް، މާތްވެގެންވާ ޤުރުއާނުގެ މޫރިތި އާޔަތްތަކުގެ އަޑު އިވި، އެ ކަލާމްފުޅުގެ ނޫރާއި ބާރުގެ ކުރިމަތީގައި ކެތްނުކުރެވިގެން ފިލައިގެން ކަނޑަށް ޣަރަޤުވެގެން ދިޔައީއެވެ.
އަނެއް ދުވަހުގެ ހެނދުނު ރަސްގެފާނާއި ރައްޔިތުން ފައްޅިއަށް އައިއިރު، އަބުލް ބަރަކާތު ސަލާމަތުން ހުންނަވައި ޤުރުއާން ކިޔަވައިވިދާޅުވާ މަންޒަރު ފެނި އެންމެން ހައިރާންވެ އަންތަރީސްވިއެވެ. މި މުޢުޖިޒާތެއް ފަދަ ހާދިސާއަށްފަހު، ރަސްގެފާނު ކޯމަލާ (ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދިﷲ / ދަރުމަވަންތަ ރަސްގެފާނު) އާއި މުޅި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެހައި ރައްޔިތުން އެއްކައުވަންތަ އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކޮށް، ދިވެހި ފަސްގަނޑުގައި ތައުޙީދުގެ ދިދަ އުފުލިއެވެ.
ތާރީޚީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، މަޝްހޫރު ދަތުރުވެރިޔާ އިބްނު ބަޠޫޠާ ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރައްވައި ލިޔުއްވާފައިވާ ދަތުރުނާމާގައިވެސް މި ވާހަކަ މިގޮތަށް ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ. ބައެއް ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިން ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި "ރަންނާމާރި" އަކީ ބުދުދީނުގެ ފާދިރީން ނުވަތަ ކަނޑުފޭރޭ މީހުން ހިންގަމުންދިޔަ ޖަރީމާއެކެވެ. އަދި އަބުލް ބަރަކާތުގެ މި ޢަމަލަކީ އެ އަނިޔާވެރިކަމާއި ޖާހިލިއްޔަތުކަން ނައްތާލައި، އިސްލާމީ އަލިކަމާއި އަމާންކަން މި ޖަޒީރާތަކަށް ގެނެސްދެއްވި ވަރުގަދަ ނިޝާނެކެވެ.
މިއަދުވެސް މާލޭގެ މެދުޒިޔާރަތަކީ މި ތާރީޚީ ހަނދާންތައް ދިރުވައިދޭ، ދިވެހިންގެ ދީނީ ވަންތަކަމާއި އަބުލް ބަރަކާތު ޔޫސުފުލް ބަރުބަރީގެ ޚިދުމަތްތައް ހަނދާންކޮށްދޭ މުހިންމު ބިނާއެކެވެ.